“Người còn, sắc phong còn…”

Vùng đất Quảng Trị là địa danh ngày xưa chúa Nguyễn Hoàng dừng chân lập nghiệp, mở rộng đất nước về phía Nam. Nơi đây cũng khá gần với kinh thành Huế nên hiện còn lưu lại nhiều dấu ấn về văn hóa. Qua hoạt động khảo cổ, bảo tồn văn hóa, các nhà chuyên môn phát hiện nhiều dòng họ tại địa phương còn sở hữu các văn bản, sắc phong được ban bố từ thời các triều vua nhà Nguyễn trị vì, nhưng hiếm có nơi nào lưu giữ được số lượng nhiều sắc phong như tại làng Trung Yên, Triệu Độ, huyện Triệu Phong, với 19 bản sắc phong được bảo quản dường như khá nguyên vẹn.

Được xem là một loại văn bản pháp quy chính thống thể hiện quyền lực của nhà nước phong kiến, các bản sắc phong được xem như bằng chứng của lịch sử mà làng Trung Yên may mắn giữ được đến tận ngày nay. Không chỉ có giá trị văn hóa lịch sử lâu đời, những bản sắc phong còn thể hiện đời sống tâm linh và dấu ấn văn hóa làng xã đậm nét.

Nhắc đến các sắc phong làng còn lưu giữ, cụ Trương Văn Thỉ (77 tuổi, làng Trung Yên, xã Triệu Độ) tự hào nói: “Đây là những tài liệu, văn bản có giá trị lịch sử và ý nghĩa rất to lớn của các bậc tiền nhân để lại. Các bản sắc phong được truyền từ thế hệ này đến thế hệ khác, dù thời chiến tranh mưa bom bão đạn ác liệt là vậy nhưng làng vẫn quyết tâm giữ gìn bảo vệ đến cùng với suy nghĩ “người ở đâu vật ở đó, người còn thì sắc phong còn”. Các thế hệ con cháu sau này cũng sẽ giữ gìn những giá trị do cha ông để lại”.

Trước khi cho chúng tôi chiêm ngưỡng những bản sắc phong này, đại diện hội đồng trưởng các dòng tộc, hội chủ (trưởng làng) làm lễ dâng hương tại nhà thờ của làng với sự uy nghiêm, tôn kính. Những bản sắc phong được cuộn tròn để ở trong hộp gỗ và vẫn còn nguyên vẹn. Trên những bản sắc phong, các họa tiết Rồng, nét chữ vẫn khá rõ ràng.

Hiện nay, tại làng Trung Yên còn lưu giữ được 19 bản sắc phong từ thời vua Minh Mạng cho đến thời Khải Định. Trong đó, sắc phong lâu nhất là từ thời Minh Mạng (đời thứ 7 năm 1826) đến bây giờ đã được 191 năm. Trong 19 sắc phong này, đặc biệt trong thời vua Khải Định có ban sắc “Tiền khai khẩn” theo truyền thuyết các cụ cao niên trong làng kể lại, sắc này xác định vị trí cũng như sở hữu đất đai với ranh giới cụ thể tại thời điểm này để người dân sống ổn định không tranh chấp với các làng lân cận.

Những sắc phong còn lại chủ yếu nói về công lao các vị tiền bối, “thần hoàng”. Nội dung chính của các bản sắc phong này truyền đạt công đức của những vị được nhà vua sắc phong, cũng như yêu cầu các thế con cháu sau này cần phải thờ phụng và biết đến quê hương, nguồn cội, bảo vệ đất nước với mục đích chính là những vị thần được thờ tại đình “hộ quốc an dân” bảo vệ nhân dân. Đồng thời, dặn dò con cháu phải sống đoàn kết, yêu thương, đùm bọc lẫn nhau…

Cụ Trương Văn Thỉ cho biết: “Bao thế hệ dân làng vẫn luôn tôn thờ những bản sắc phong này, bởi ngoài ý nghĩa về giá trị tâm linh thì giá trị lịch sử vô cùng to lớn. Như một chứng tích của lịch sử, những bản sắc phong của làng còn lưu giữ được đã ghi lại đầy đủ công lao, sự đóng góp của các vị thần đã có công “khai thiên lập địa” mở mang bờ cõi quê hương cũng như bảo vệ bình yên cho mọi người. Đây được xem là tài sản vô giá của làng không có gì đánh đổi được”.

Hằng năm người dân trong làng đều trang trọng tổ chức ngày giỗ chung của các vị có công của làng vào ngày 14-15/6 âm lịch. Tiếp đó, lễ “khai sắc” được thực hiện để đem sắc truyền bá lại cho con cháu biết được rằng thời tổ tiên ông bà đã mở đất xây dựng quê hương như thế nào để con cháu phải biết được mà giữ gìn, góp phần xây dựng quê hương.

Sau lễ chính tế, tại đình làng trước sự chứng kiến của các vị thần làng cũng sẽ tổ chức tôn vinh những con em địa phương học hành giỏi giang, đỗ đạt thành tài. Đồng thời, tôn vinh công đức của các vị đi trước để thế hệ trẻ hôm nay hiểu biết hơn về truyền thống tốt đẹp của quê hương để con cháu noi theo. Nhờ vậy nên con cháu trong làng đều đỗ đạt cao, trở thành những văn nhân, học sỹ nổi tiếng cũng như thành công trên con đường sự nghiệp…

Trăn trở việc bảo tồn sắc phong cổ

Các bản sắc phong làng Trung Yên còn lưu giữ được là đặc biệt quý giá, nhưng qua thời gian, dưới sự tác động của khí hậu cũng phần nào bị hư hại. Trong đó, có những bức sắc phong có niên đại hơn 100 năm, càng khó khăn cho công tác bảo tồn nguyên dạng để giáo dục các thế hệ mai sau. Bên cạnh đó, 19 sắc phong của làng đều viết bằng chữ Hán, rất nhiều vị cao niên trong làng đã trăn trở để dịch thế nhưng do vốn từ hạn chế nên không hiểu hết nghĩa chủ yếu mới dừng ở phiên âm để đọc và đoán nghĩa nên chưa thể hiểu được hết ý của các bản sắc phong.

Nói về việc bảo quản, phát huy ý nghĩa của những sắc phong này, ông Trương Văn Bảo (70 tuổi, làng Trung Yên, xã Triệu Độ) bày tỏ: “Nguyện vọng của chúng tôi và cả người dân trong làng là mong các cấp chính quyền, các đơn vị chuyên môn quan tâm giúp đỡ làng lưu giữ cũng như biết được ý nghĩa của những bức sắc phong này để bà con hiểu được tổ tiên ông bà ngày xưa căn dặn lại điều gì cho con cháu để mọi người thực hiện theo”.

Ông Hồ Văn Hồng, Phó Chủ tịch UBND xã Triệu Độ cho biết: Làng Trung Yên trong những năm qua là đơn vị dẫn đầu trong các mô hình, phong trào, cuộc vận động của địa phương. Đây cũng là mảnh đất sản sinh những người con ưu tú trên các lĩnh vực khác nhau. Có được điều trên chính là bởi người dân nơi đây luôn tâm niệm thực hiện theo lời dạy bảo, khuyên răn của các thế hệ đi trước thông qua các bức sắc phong cổ mà làng còn giữ được. Truyền thống tốt đẹp này được lưu giữ và truyền đạt qua nhiều thế hệ khác nhau. Chính quyền địa phương đánh giá cao việc lưu giữ và bảo vệ những bản sắc phong có niên đại cổ quý báu của địa phương. Mong rằng các ngành chức năng quan tâm trùng tu và có biện pháp bảo vệ để có thể giữ gìn những bức sắc phong này lâu dài về sau cho các thế hệ con cháu.

Nhà nhà, người người theo nghiệp hài

Những ngày vừa qua, trong khi giới làm nghề và dư luận vẫn chưa hết ngỡ ngàng bởi chuyện thí sinh Tấn Lợi đoạt giải quán quân game show “Thách thức danh hài” một cách dễ dàng với màn chọc cười tục tĩu… thì câu chuyện ca sĩ Hương Lan xấu hổ bỏ dở đám cưới ca sĩ Đình Bảo vì hai nghệ sĩ Việt Hương, Hoài Tâm có những trò “giễu cợt quá sức thô tục” (từ dùng của Hương Lan) trên sân khấu lại một lần nữa dấy lên bất cập về sân khấu hài hiện nay.

Và điều đáng nói là dù những chia sẻ của ca sĩ Hương Lan được có phần gay gắt nhưng đa số ý kiến lại đồng tình với quan điểm đó của chị. Thậm chí, có người còn xem đó là “lời chung” của số đông khán giả Việt ở trong và ngoài nước mà từ lâu họ không muốn nói ra.

Nhìn nhận một cách đa chiều thì số lượng nghệ sĩ hài hoặc những người theo sân khấu hài ở Việt Nam đang tăng lên một cách “chóng mặt” mỗi năm. Nghệ sĩ Bảo Chung cho rằng, sau mấy năm anh qua Mỹ, bây giờ trở lại Việt Nam, gặp ai anh cũng thấy họ diễn hài.

“Nếu thời “vàng son”, các nhóm hài ở Nam Bắc chỉ khoảng 20 – 30 nhóm thì bây giờ đếm không xuể. Ngày xưa không ít nhóm hài nhưng cứ nhắc đến nhóm nào là người ta kể ra vanh vách tên tuổi, đặc điểm, duyên hài của từng thành viên trong nhóm; tiểu phẩm để đời của từng nhóm thì nay nhắc đến chưa chắc họ đã nhớ được tên của ai, ngoại trừ những người thường xuyên xuất hiện trên truyền hình”, nghệ sĩ Bảo Chung nói.

Tương tự, đạo diễn Đức Thịnh cũng nhìn nhận, chưa nước nào có người diễn hài nhiều như ở Việt Nam. Ngoài sự dịch chuyển nhu cầu “cần tiếng cười” của khán giả thì việc bùng nổ các game show truyền hình cũng là yếu tố khiến nhiều người theo đuổi sân khấu hài hơn. Tuy nhiên, không phải cứ đi theo hài là có thể diễn hài, bởi “sân khấu hài” phải được nhìn nhận là một bộ môn nghệ thuật đúng nghĩa. Theo nam đạo diễn này, ngày xưa, mỗi nhóm hài đều có những nét duyên riêng biệt và diễn không ngưng nghỉ trên các sân khấu trong Nam – ngoài Bắc nhưng sự nghiệp của mỗi nhóm cao nhất cũng chỉ có vài ba tiểu phẩm để đời. Vì lẽ đó mà các nghệ sĩ hài chân chính sống được với nghề và nuôi dưỡng được tên tuổi của họ trong lòng khán giả hàng mấy chục năm trời.

Nhiều nghệ sĩ hài nhìn nhận rằng, khoảng 3 năm trở lại đây, khi làn sóng truyền hình thực tế có điều kiện “nở rộ” trên truyền hình thì các game show về hài cũng mọc ra như “nấm sau mưa”.

“Khoảng 3, 4 năm trở lại đây, game show bùng nổ với lượng tiểu phẩm hài quá nhiều. Bạn thử đếm xem trên sóng truyền hình hiện nay có bao nhiêu game show, 1 tuần có bao nhiêu tiểu phẩm hài được phát sóng. Tôi cược là không dưới 30 tiểu phẩm/ tuần”, đạo diễn Đức Thịnh nói.

Các nhà sản xuất dựa vào nhu cầu “cần tiếng cười” của khán giả nên “đẻ” ra đủ loại game show hài: từ game hài cho người lớn đến game hài cho trẻ con; từ các cuộc thi cho nghệ sĩ hài trẻ đến cuộc thi cho những người không chuyên; từ đài truyền hình trung ương đến đài truyền hình địa phương… Bất cứ ở kênh nào, người ta cũng phải buộc lòng “đối diện” với game show hài. Và từ các game show này mà đội ngũ theo nghiệp diễn hài ngày càng tăng lên. Số lượng nhân sự tăng lên nhưng chất lượng hài lại ngày càng có vấn đề khiến cho các game show hài càng ngày trở nên nhạt nhẽo. Khán giả ngày càng xa dần các game hài vì nhận thấy tiếng cười trên truyền hình bị rẻ rúng, dễ dãi và dung tục quá mức.

Tiếng cười ngày càng dễ dãi, rẻ rúng và tục tĩu

Trong lời nhắn nhủ gửi tới Việt Hương, ca sĩ Hương Lan viết rằng: “… Sân khấu cho dù lớn hay nhỏ thì vẫn luôn là sân khấu. Em đứng trên sân khấu cầm micro thì em là người biểu diễn, chị ngồi ở dưới xem thì chị là khán giả của em. Là nghệ sĩ biểu diễn trên sân khấu trăm đường khó khăn, nếu yêu nghề thì hãy vì tất cả mọi người bên dưới đang chăm chú nhìn lên và lắng nghe em. Những gì em nói, em làm đều tác động đến mọi người bên dưới, từ người lớn tuổi cho đến trẻ nhỏ. Đừng nói tục. Sự thô tục trong văn hóa người Việt mình từ xưa đến nay đã luôn là lời khinh rẻ, cho cả người nghe lẫn người nói… Thời gian của các em còn dài, hãy trở thành những người nghệ sĩ “sạch” để đem đến cho quý khán thính giả những phút giây giải trí lành mạnh và có ích trong cuộc sống bon chen, mệt mỏi mà mọi người đã phải chịu đựng hàng ngày…”. Câu nói này ngay lập tức được rất nhiều nghệ sĩ lẫn cư dân mạng chia sẻ lại trên trang cá nhân như một cách bày tỏ sự đồng tình.

Nghệ sĩ hài Tấn Beo tâm sự, ngày xưa, những người theo nghiệp sân khấu hài chân chính vẫn luôn xem khán giả như “tổ nghề” của mình. Bởi chính khán giả là những người nuôi sống nghệ sĩ, cho họ miếng cơm manh áo, cho họ ánh hào quang danh vọng và cho cả cơ hội để nuôi dưỡng tiếng tăm. Vì lẽ đó, mỗi lần bước ra sân khấu họ có sự chuẩn bị chu đáo và không được phép mua tiếng cười một cách dễ dãi, tầm thường.

“Tôi theo nghiệp sân khấu hài hơn 20 năm qua nhưng từ trước tới nay tôi không dám diễn tục, không dám ăn nói nhố nhăng trên sân khấu, bất kể sân khấu gì. Quan điểm của tôi từ khi bước chân vào nghề là không cho phép mình “cù nách” khán giả bằng những câu nói, những câu thoại… dung tục. Tôi rất sợ bị khán giả gán cho mình mấy chữ “nghệ sĩ hài dung tục”. Tôi sợ điều đó lắm bởi như thế chẳng khác nào người ta chửi mình là dơ bẩn. Tôi cực kỳ kỵ điều đó”, Tấn Beo nói.

Nam nghệ sĩ này cho rằng, game show truyền hình nở rộ, tạo điều kiện cho nhiều bạn trẻ có cơ hội trưng trổ tài năng, nhất là tài năng tấu hài. Nhiều bạn trẻ đã đưa được những cái mới, những cái thuộc về thời đại… vào tiết mục của mình nhưng cũng có những người ngay từ khi mới bước chân lên sân khấu đã lạm dụng chuyện hài nhảm, hài tục… để chọc cười khán giả.

“Khán giả yêu tiếng cười nên có thể nhiều lúc người ta hơi dễ tính. Tuy nhiên, dễ tính không có nghĩa là người ta chấp nhận những tiếng cười rẻ rúng, nhảm nhí, nhạt nhẽo… Mới đầu họ còn bỏ qua được nhưng đến một lúc không thể chấp nhận được nữa thì họ sẽ tẩy chay. Mà đau lòng là chuyện tục, nhảm, nhạt lại đang ngày càng bị lạm dụng trên sân khấu. Các em còn quá trẻ nên không biết đâu là giới hạn. Bằng mọi cách đạt được mục đích của mình chứ không có ý làm nghề lâu dài. Vì lẽ đó mà game show truyền hình càng khiến khán giả rời xa tiếng cười nghệ thuật, xa sân khấu hài đúng nghĩa và xa những nghệ sĩ hài đi lên bằng con đường nghệ thuật chân chính”, Tấn Beo thật lòng tâm sự.

Bản thân nghệ sĩ hài Trà My cũng chia sẻ rằng, đôi lúc chị cảm thấy rất buồn bởi ngày nay nhiều người trẻ lạm dụng các chiêu trò để chọc cười khán giả mà không nghĩ đến “cái hậu” về sau.

“Không phải cứ cầm mic ra nói đôi ba câu là khán giả sẽ cười, sẽ yêu… diễn hài vô cùng khó. Không phải ai cũng diễn hài được. Khán giả đã bỏ tiền, bỏ thời gian, lặn lội đường xa đến xem mình diễn… thì phải đem đến điều gì lý thú cho người ta. Mà đã bước lên sân khấu là phải nên nhớ, ở dưới sân khấu không chỉ có người trẻ, còn có cả người già, có cả con nhỏ… Những câu dung tục của mình có thể khiến cho người trẻ cười sảng khoái nhưng lại ảnh hưởng đến tư duy thẩm mỹ của con trẻ và khiến người già cảm thấy xấu hổ. Thế nhưng ngày nay có nhiều bạn trẻ cứ bước được lên sân khấu để khán giả biết đã rồi tính sau. Có thể, chỉ cần trong game show đó được biết đến đã hoặc chỉ cần đạt được giải thưởng chứ không có ý theo nghề lâu dài. Có nhiều người chưa định vị được mình có theo nghệ thuật hay không. Và như thế là vô cùng nguy hiểm. Những nghệ sĩ làm nghề chân chính, người ta hiếm khi diễn tục lắm vì người ta ý thức được giá trị của mình, biết được khán giả đến với họ vì điều gì”, nghệ sĩ Trà My nói.

Bài 2: Game show hài đang làm “biến dạng” tiếng cười?